Schron kolejowy w Stępinie

Schron tunelowy - żelbetowa budowla o wymiarach 382,6x14,6m i wysokości 8,76m. Narys schronu jest osiowo przełamany. Wjazd do schronu od strony wschodniej poprzedzono przedsionkiem. W przekroju poprzecznym budowla ma kształt niesymetrycznego ostrołuku. Miało to na celu odbicie od fundamentów trafiających bomb lotniczych. Gruba na 2m płyta fundamentowa posiada wyprofilowane zagłębienie o wymiarach 1x3m w którym znajdował się tor kolejowy. W grubości ściany północnej umieszczono ciąg pomieszczeń dla ludzi wyposażonych w śluzy gazowe. Do pomieszczeń prowadzą rozmieszczone na peronie północnym co 24m schody. W ramach maskowania schron pomalowano zieloną farbą oraz rozpięto nad nim stalowe sieci pokryte gumową imitacją roślinności.

Schron techniczny - 2 żelbetowe bloki połączone łącznikiem - do jednego z bloków przylega kryty, betonowy zbiornik wody, ze zlokalizowanym nad nim składem opału. Schron techniczny łączy ze schronem kolejowym podziemny tunel techniczny. Biegnącym pod droga oraz korytem potoku Stępinka. By zamaskować obiekt obito go olistwowaniem, planowanego drewnianego dachu nie wykonano.

Historia
Prace budowlane rozpoczęły się latem 1940 roku. Aby ukryć przeznaczenie inwestycji zarejestrowano ją jako budowa filii zakładów chemicznych „Askania-Werke”. Kierownictwo budowy, obiekty zaplecza umieszczono we Frysztaku oraz w Wiśniowej. Do prac budowlanych skierowano członków Organizacji Todta (którego podpis widnieje na stropodachu schronu kolejowego) oraz innych organizacji budowlanych, robotników przymusowych, więźniów obozów koncentracyjnych. Ogółem na placu budowy pracowało od 4000 do 10000 ludzi. Prace wykończeniowe trwały do lata 1942 roku. Od tego czasu obiekt był ochraniany przez stałą załogę.
27sierpnia 1941 miało tu miejsce spotkanie Hitlera z Mussolinim. W czerwcu 1944, wobec szybkich postępów Armii Czerwonej Niemcy zarządzili ewakuacje swoich placówek na wschodzie Polski. W ciągu tygodnia wywieziono umeblowanie i większość wyposażenia technicznego ze schronów i budynków pomocniczych. W sierpniu 1944 linia frontu dotarła do Stępiny. Po krótkich walkach zespół został zdobyty przez Rosjan, a następnie ostrzeliwany przez niemiecką artylerie polową. We wrześniu front zatrzymał się na zachód gdzie pozostał do ofensywy styczniowej. W zdobytym obiekcie funkcjonował radziecki szpital polowy.
Po wojnie schron znajdował należał do LWP. Z początkiem lat 60-tych Sztab Generalny przekazał schron tunelowy Rzeszowskiemu Oddziałowi NBP. Tenże planował adaptacje schronu na skarbiec. Prace przerwano z powodu kłopotów przy odbudowie systemu filtrowentylacyjnego i grzewczego.
W latach 70-tych schrony strefy ochronnej przekazano właścicielom gruntów na których były posadownione. Schron tunelowy i techniczny przekazano Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w Stępinie, która uruchomiła w nich produkcje pieczarek. Produkcje przerwano na początku lat 90-tych. W 2000 roku schron tunelowy został przekazany gminie Frysztak.
Bocznica kolejowa prowadząca do schronu została rozebrana przez Rosjan w 1945 roku. W latach 1955-56 po nasypie bocznicy poprowadzono wąskotorową linie kolejową do reaktywowanego kamieniołomu w stępinie. Linię tę rozebrano po zaprzestaniu eksploatacji w latach 80-tych.