Fort 43 "Pasternik"

Fort nr 43 “PASTERNIK” (GHW 43) – wczesny jednowałowy fort artyleryjski. 1881-84.

Narys oparty na sześcioboku osiowo symetrycznym (trzy czoła, dwa barki). Fosa obwodowa klasyczna, w fosie na osi kaponiera podwójna (rzut wieloboczny, jednokondygnacyjna, betonowa, wnętrza sklepione; wtórnie wzmocniona żelbetem?); cztery kaponiery pojedyncze na stykach czół i czół z barkami (wieloboczne, 1-kdg., betonowe, sklepione). Wał ziemny wyższy przy osi niż na skrzydłach, na wale poprzecznice ze schronami betonowymi, sklepionymi, pod wałem na osi nietypowy schron-podwalnia (rzut zbliżony do prostokąta, jednokondygnacyjny, betonowo-ceglany, wnętrza sklepione; z poternami do trzech kaponier). W szyi blok koszarowo-schronowy na rzucie czterokrotnie przełamanym na kształt dzieła rogowego, jednokondygnacyjny, betonowy z wypełnieniami ceglanymi w elewacjach, wnętrza sklepione. W centrum dwa dziedzińce boczne przedzielone osiową poprzecznicą ziemną z betonową sklepioną poterną z koszar do schronu. Obiekt jest jednym z pierwszych austriackich fortów artyleryjskich. Zachowane m.in. główne wrota pancerne w bramie koszar, barierki żelazne na krawędzi schronu głównego i przyległych pochylniach. Dzieło stałe 1872-78, gruntowna modernizacja w 1881-1882 (nieznaczne modernizacje przed 1914), adaptacja kaponiery podwójnej na schron bierny ok. 1944, uszkodzenia po 1945, w tym wykonanie wjazdu na prawy (pn.) dziedziniec przez odcinkowo zniwelowane wał i fosę. Modlniczka gm. Wielka Wieś/Kraków ul. Margaretek (na terenie gm. W. Wieś, 100 m na zach. od granicy adm. Krakowa, którą biegnie ul. Margaretek)