Bramy forteczne i rogatki

Brama "Bielany"

Ostróg-wartownia bramy “Bielany” (Wachhaus) – blok bojowy do flankowania przyległej bramy rdzenia (nie zachowanej). 1908

Rzut prostokątny. Obiekt ceglano-kamienno-stalobetonowy z płaszczem ziemnym od czoła i boku (nie zachowanym), jednokondygnacyjny. Zachowany wyjątkowo cenny sponson pancerny. Po 1920 adaptacja na lokal gastronomiczny m.in. z usunięciem płaszcza ziemnego i przemurowaniem strzelnic na okna, ok. 1970  sklep, po 1992 ponownie na lokal gastronomiczny, od 2001 skład budowlany. ul. Ks. Józefa 65

Brama "Kościuszko"

Relikty bramy “Kościuszko” – pierwotnie brama w murze ceglanym ze strzelnicami w obwodzie umocnień grupy fortu “Kościuszko”. 1908 (po 1920 zburzona, istnieje fragment muru oporowego wtórnie pozbawiony płaszcza ziemnego). al. Waszyngtona

Brama "Wola Justowska" 

Ostróg-wartownia bramy “Wola Justowska” (Wachhaus) – blok bojowy do flankowania bramy. 1908

Rzut prostokątny, lustrzane odbicie bramy Bielany, konstr. kamienno-ceglano-stalobetonowa, ściana czołowa z płaszczem ziemnym, jednokondygnacyjny. Brama rozebrana po 1918, najprawdopodobniej wtedy również zdemontowano sponson, płyty pancerne oraz okiennice. ul. Piastowska

Rogatki miejskie punkt poboru cła i innych opłat od przekraczających granicę Krakowa, istniały po wcieleniu Krakowa do Austrii (1847), następnie włączeniu do Austrii. Ustanowiono w Krakowie tzw. powszechny podatek konsumpcyjny (akcyzę) od sprowadzania do miasta artykułów pierwszej potrzeby, który pobierano na rogatkach miejskich; akcyza spowodowała, że ceny wielu towarów w miecie były wyższe niż na przedmieściach. Kraków pozostał miastem zamkniętym, otoczony był tzw. linią akcyzową (dla uniknięcia przemytu, oparta m.in. na wałach noyon), którą wolno było przekraczać tylko przez 13 r. m. 7 tzw. głównych (Podgórska, Mogilska, na dworcu kolejowym, Warszawska, Wrocławska, Łobzowska, Zwierzyniecka) i 6 mniej ważnych (Grzegórzecka, Rakowicka, Krowoderska, Czarnowiejska, Wolska, Rybacka). 1. I. 1870 miasto przyjęło akcyzę, którą stała się jednym z głównych źródeł jego dochodów. System poboru podatku spożywczego utrzymał się z niewielkimi zmianami do pocz. XX wieku. W linii akcyzowej, pokrywającej się mniej więcej z granicami miasta, funkcjonowało 11 rogatek: 1). Na Kazimierzu przy moście Podgórskim, 2) na Grzegórzkach, 3) u wylotu ul. Lubicz, 4) przy ul. Rakowickiej (w miejscu obecnego skrzyżowania z ul. Lubomirskiego), 5) u wylotu ul. Warszawskiej za torem kolejowym, 6) u wylotu ul. Długiej, 7) na pocz. obecnie ul. Mazowieckiej, 8) w miejscu ob. Skrzyżowania ulic Łobzowskiej i Sienkiewicza, 90 przy ul. Czarnowiejskiej obok Parku Krakowskiego, 10) u wylotu ul. Wolskiej (ob. Piłusudskiego), 11) u wylotu ul. Zwierznieckiej. W związku z poszerzeniem obszaru Krakowa, na mocy rozporządzenia Krajowej Dyrekcji Skarbu we Lwowie, linia akcyzowa została 1 I 1911 przesunięta i objęta nowe dzielnice miasta, oznaczono je 34 słupkami w biało-niebieskie pasy z napisem linia akcyzowa jednoczenie ustalono nowe rogatki miejskie. (Urzędy Liniowe Podatku Spożywczego): 1) Zwierzyniec (przy drodze na Bielany), 2) Wola Justowska, 3) Czarna Wie, 4) Łobzów (przy drodze do Bronowic Małych), 5) Krowodrza-Koszary (przy przepuście w nasypie kolejowym), 6) Krowodrza (przy drodze do Toń), 7) Prądnik Biały, 8) Warszawska (przy drodze do Prądnika Czerwonego), 9) Olsza, 10) Mogiła (przy drodze do Mogiły), 11) Grzegórzki (przy drodze do Dąbia), 12) Grzegórzki-Dworzec (przy dworcu kol. Linii Kraków - Kocmyrzów), 13) Starowiślna (przy nowym moście do Podgórza, 14) Podgórze (przy starym moście), 15) Ludwinów (przy moście na Wildze), 16) Zakrzówek, 17) Dębniki (przy drodze do Pychowic), działały także urzędy liniowe na dworcach kolejowych i przystani na Wiśle. W 1921 zniesiono przepisy podatkowe z czasów austriackich, ale w związku z pobieraniem przez miasto nowego podatku spożywczego utrzymano jeszcze linię akcyzową wraz z urzędami liniowymi; Rada Miejska zniosła ją uchwałą z XI 1923 po wejściu w życie ustawy o jednolitym cle.