Fort 2 "Kosciuszko"

Fort "Kościuszko" (1849) ma charakter cytadelowy, położony jest na wzgórzu w. Bronisławy 320 m. n.p.m. Otacza pierścieniem kopiec Kościuszki na planie olbrzymiego wielokąta z trzema bastionami, dwoma kojcami i trzema kaponierami zapola uformowanymi na kształt włrzu "puntone". Potężny No III odwrócony jest do miasta tyłem - stosunkowo wrażliwymi na ostrzał koszarami. Kaponiery - puntone służyły jedynie do walki w okrążeniu. Bramy do fortu usytuowane były również od strony zapola. Na obiekcie znajduje się nim bardzo duże nagromadzenie stanowisk obrony bliskiej: dziedzińczyki śmierci, duża ilość strzelnic, manchikuły. W 1880 zmieniono numer fortu na 2. Z racji jego niepowtarzalnego położenia górującego nad miastem i dużą częścią twierdzy, fort stał się śródszańcem, centralą obserwacyjną oraz centralą łączności. Stanowił najważniejsze część rdzenia twierdzy. Mimo tego, że tak odległy od północno - wschodniego krańca twierdzy, gdzie późną jesienią 1914 roku toczyły siyki  walki z korpusem gen. Radko Dimitriewa, fort 2 wziął w nich bezpośredni udział. Strzelały zeń moźw nich "Barbarami" - moździerze M.11. W 1939 z rozkazu Hansa Franka zmieniono nazwę fortu "Kościuszko" na "Liste". Pojawił się nawet projekt zniwelowania kopca. W 1944 na forcie zlokalizowano centralę telefoniczną oraz punkt dowodzenia obroną niemieckich wojsk w Krakowie. Na początku 1945 roku w trakcie radzieckiego szturmu na miasto okupanci wysadzili bastiony oraz kojce od strony przedpola. Zniszczone zostało 2/3 fortu. W zachowanych koszarach w 1973 urządzono hotel. Od 1991 na forcie ma swoją siedzibę RMF, który pomimo śmiesznie niskich kosztów wynajmu nie wywiązał się z umowy i nie wyremontował bastionów.