Wieża obserwacyjna

Austriacka wieżę pancerną tworzył zestaw czterech zasadniczych elementów konstrukcyjnych: czasza pancerna ze staliwa, z otworem obserwacyjnym w ściance osłoniętym szkłem pancernym, była elementem obrotowym. Szkło pancerne było elementem wymiennym, było bowiem dociskane do światła otworu obserwacyjnego przez stalową ramkę. Rozwiązanie to umożliwiało jego wymianę oraz czyszczenie z wnętrza izby wieży bez konieczności wychodzenia na zewnątrz. Otwór w szczycie czaszy służył pomocniczo przy jej instalacji; do eksploatacji należało go zaślepić. Grubość pancerza wahała się od 90 mm w szczycie do ok. 240 mm w ściance.  Czasza spoczywała na przedpancerzu, trwale wbudowanym w stropodach obiektu. Przedpancerz był elementem dwudzielnym; składał się bowiem z dwóch części:  jego górny, staliwny pierścień leżał powierzchniowo i współpracował z czaszš za pośrednictwem poziomego łożyska kulowego. Był on przytwierdzony nieruchomo do pierścienia dolnego, posiadającego charakterystyczna dla austriackich wież tego czasu żebrowa konstrukcję. Trzeci element konstrukcyjny wieży to pierścień stabilizujący. Składał się z czterech części przymocowanych do przedpancerza. Jego kołnierz sięgał powyżej przedpancerza; tu grzebieniasty profil luźno dopasowano do rowkowego cięcia na obwodzie obrotowej czaszy. Dzięki temu pierścień nie blokując możliwości obrotu, zabezpieczał lekką dwutonową czaszę przed zerwaniem z przedpancerza w razie silnego wstrząsu bądź trafienia. Zawsze w każdej jego części występuje szczelina umożliwiające okresową konserwację łożyska. Ostatnim elementem pancernej konstrukcji wieży było sklepienie pancerne, które wzmacniało skośne opadające ku dołowi sklepienie nad schodkami wiodącymi do wieży. Całość konstrukcji pancernej spoczywała na fundamencie granitowym; z ciosów granitu wykonano także obudowę wieży.

Ręcznie napędzany mechanizm obrotu wieży był prostym urządzeniem. Tryby osadzono w gnieździe u ściany czaszy, ruch koła napędowego stożka przekładnia zębata przenosiła na pionowy wałek. Ten kończył się trybem atakującym, zazębionym z pierścieniem zębatym na obwodzie krawędzi pierścienia stabilizacyjnego. Całość funkcjonowała dzięki łożysku kulowemu pomiędzy czaszš a przedpancerzem. W związku z tym z dolna powierzchnia czasy i górna przedpancerza posiadały profilowane rowki dopasowane do kul łożyska. Przed przemieszczaniem względem siebie kule zabezpieczał blaszany pierścień w poziomie łożyska. Wieża charakteryzowała się sporą bezwładności przy stosunkowo dużej prędkości obrotu (19 stopni na sekundę), co wymusiło zastosowanie hamulca, który mógł służyć również do blokady wieży w trakcie ostrzału.

Osprzęt i wyposażenie wieży tworzyły przede wszystkim urządzenia i przedmioty zapewniające niezbędne warunki obserwacji i korekcji ognia artyleryjskiego. Podstawowym elementem była luneta zamontowana wewnątrz czaszy przy otworze obserwacyjnym. Urządzenie umożliwiające zmianę pionowego kąta nastawy lunety działało w sektorze od -10 do +15  stopni. Poniżej zębatki pierścienia stabilizującego umieszczono obręcz z blachy mosiężnej z podziałką artyleryjską w tysięcznych. Odczyt nastawy umożliwiała ramkowa wskazówka na ścianie czaszy, przesuwająca się po podziałce w miarę obrotu czaszy. Podziałka na obręczy miała odniesienie do zamocowanej poniżej szerokiej taśmy blaszanej, biegnącej po wewnętrznym obwodzie pierścienia stabilizującego. Na tej taśmie wytrawiono panoramę krajobrazu, widocznego z wieży. Oprócz strony czysto widokowej ujawniała ona również główne dane liczbowe odnośnie warunków strzelań ku co istotniejszym dominantom i subdominantom krajobrazowym, linią dróg, granicom lasu, itp. Wyposażenia izby wieży dopełniał taboret z regulowaną wysokością siedziska. W celu sprawnego przekazywania danych o koordynacji celów w izbie wieży zamontowano telefon. Znajdował się on na stalowej półce przykręconej do pierścienia stabilizującego. Telefon ten był bezpośrednio połączony z podległym plutonem artyleryjskim (od dwóch do czterech dział w wieżach pancernych) oraz z dowódcą fortu. W celu odpowiedniego oświetlenia wnętrza wieży zamontowano lampę elektryczną. Była ona podwieszona pod półką na specjalnym haku. W celu odpowiedniej wentylacji izby wieży najczęściej w boku czaszy wykonywano dodatkowy otwór wentylacyjny. Jego średnica była niewielka więc łatwo było go zaślepić.

Wieża posiadała również instalację odwodnienia. Na zewnątrz rowka łożyska w górnym pierścieniu przedpancerza znajdowała się rynna zbierająca wody opadowe spływające z czaszy w szczelinę pomiędzy przedpancerzem. Wodę odprowadzała metalowa rurka, przechodząca przez przedpancerz, dalej przepuszczona w grubości stropodachu. Mimo dodatkowej taśmy uszczelniającej prawdopodobnie nie udało się całkowicie wyeliminować przenikania wody do wnętrza łożyska. Dlatego wieże otrzymały zabezpieczenie w postaci blaszanego, stożkowatego kołpaka; woda spływała zeń bezpośrednio na pokrycie stropodachu. Innym rozwiązaniem jest blaszany pierścień którym przesłoniono szczelinę pomiędzy czaszą a stropodachem. Był on przykręcony bezpośrednio do czaszy, a jego pochyłość w kierunku przedpancerza sprawiała, że woda opadowa swobodnie spływała z czaszy na pokrycie stropodachu. W warunkach bojowych należało ciągnąć kołpak jako nie związany konstrukcyjnie z wieżą. 

Łącznie wyprodukowano około 50 egzemplarzy tych wież. Zostały one zamontowane na wszystkich fortach pancernych oraz modernizowanych artyleryjskich do standardu fortu opancerzonego. Zazwyczaj obsługiwały one pluton artyleryjski ? od dwóch do czterech dział pod pancerzem. Jak wykazało oblężenie Przemyśla w trakcie I wojny światowej sprawdziła się ona w stu procentach. Wykazała się ona zarówno dużo bezawaryjnością jak i odpornością na trafienia.

Obecnie zachowało się tylko 10 egzemplarzy: dwa w Twierdzy Przemyśl i osiem w Twierdzy Kraków. Są one w większości zdekompletowane.